Οι ΗΠΑ, η Τουρκία και η Ελλάδα
Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΙΟΔΡΑ
Ελλάδα-Τουρκία. Η επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα στη γειτονική χώρα είναι μια καλή αφορμή να συζητήσουμε σοβαρά για το διεθνές περιβάλλον και τη θέση που έχει η χώρα μας στο παγκόσμιο σύστημα. Οχι αυτή που φανταζόμαστε αλλά αυτή που στην πραγματικότητα έχει. Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, όπως και ο προκάτοχός του, μιλάει για «αμερικανική ηγεσία στον κόσμο» (American leadership). Ο τρόπος επίτευξης του στόχου, ωστόσο, είναι διαφορετικός.
Οι Ρεπουμπλικανοί πιστεύουν ότι μπορεί να επιτευχθεί με μια επιθετική πολιτική, οι Δημοκρατικοί δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στον διάλογο και τη συνεργασία. Μια από τις βασικές προτεραιότητες αυτής της στρατηγικής είναι ο χειρισμός του Ισλάμ και η συνεργασία του με τη Δύση (1,2 δισ. είναι ο αριθμός των μουσουλμάνων σ' όλο τον κόσμο). Σ' αυτό τον σχεδιασμό, που καταλαμβάνει σημαντικό χώρο στη δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ, υπάρχουν κράτη που ο ρόλος τους θεωρείται κομβικός.
«Αν η Ινδονησία έχει το πρεστίζ της μεγαλύτερης μουσουλμανικής χώρας, η Τουρκία συζητείται ανάμεσα στους μουσουλμάνους ως η έδρα της τελευταίας μεγάλης τους αυτοκρατορίας και του χαλιφάτου», εξηγούσε σε διάλεξή του στη Νέα Υόρκη από το βήμα του «Φόρουμ για τη Δημοκρατία» ο Α. Ιμπραήμ, ακαδημαϊκός και πρώην υπουργός Εκπαίδευσης της Μαλαισίας.
Η ενσωμάτωση της Τουρκίας στη Δύση εκτιμούν στην Ουάσιγκτον ότι μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και για άλλες χώρες του μουσουλμανικού κόσμου, όπως ακριβώς αποτέλεσε η Ιαπωνία για τις χώρες της Ασίας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η επιμονή των ΗΠΑ για πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση κινείται, λοιπόν, στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής.
«Εάν η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε ένα ευρύτερο στρατηγικό όραμα, τα μέλη της θα έβλεπαν ότι, φέρνοντας την Τουρκία στους κόλπους της Ε.Ε., αργά ή γρήγορα θα υπήρχαν τεράστια οφέλη και για τις δύο πλευρές και θα φαινόταν σ' όλο τον κόσμο ότι μια μουσουλμανική κοινωνία μοντέρνα και δημοκρατική μπορεί να γίνει δεκτή στους κόλπους της Δύσης», γράφει πολύ χαρακτηριστικά ο γνωστός αμερικανός σχολιαστής Α. Ζακάρια στο βιβλίο του «The Future of Freedom».
«Ητουρκική κοσμική δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς είναι ακριβώς το μοντέλο που οι ΗΠΑ ελπίζουν ότι θα γίνει ελκυστικό για όλους τους μουσουλμάνους», γράφει ο «Economist». Και το μήνυμα αυτό έστειλε ο Ομπάμα από την Τουρκία στον ισλαμικό κόσμο μέσω του καναλιού Al-Jazeera, που κάλυψε «ζωντανά» όλες τις ομιλίες του κατά το διήμερο που έμεινε στην Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη.
Το ερώτημα σ' όλα αυτά είναι «πού βρίσκεται η Ελλάδα». Η απάντηση είναι «πουθενά». Η χώρα μας απουσιάζει από την ατζέντα των ΗΠΑ και κάνει ελάχιστα πράγματα προκειμένου να αξιοποιήσει τις όποιες δυνατότητες έχει. Το ζήτημα δεν είναι πόσο καλές σχέσεις έχουμε με τις ΗΠΑ, αλλά τι ρόλο παίζουμε στην ευρύτερη περιοχή. Αυτονόμως, αλλά και ως ευρωπαϊκή χώρα.
Ο Γ. Παπανδρέου στη δήλωσή του στην «Κ.Ε.» την προηγούμενη Κυριακή έχει δίκιο: «Η απάντηση στην επίσκεψη του αμερικανού προέδρου στην Αγκυρα δεν μπορεί να είναι μόνο η εσπευσμένη διεκδίκηση μιας συνάντησης με τον έλληνα πρωθυπουργό. Η απάντηση έπρεπε να είναι η ανίχνευση των σφαλμάτων, των παραλείψεων και των δυνατοτήτων της χώρας. Η αναθεώρηση της πολιτικής αλλά και των εργαλείων της. Η κυβέρνηση δεν αντιλαμβάνεται ποια είναι η σημερινή θέση της χώρας στη διεθνή κοινότητα και ποιο ακριβώς είναι το κεφάλαιό της. Δεν αναρωτιέται γιατί δεν είναι απαραίτητη πλέον για τους συμμάχους της», έγραφε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Οσο η εξωτερική μας πολιτική εξαντλείται στη διευθέτηση των διμερών διαφορών, είτε με την Τουρκία είτε με τα Σκόπια, δεν θα προσελκύουμε το ενδιαφέρον κανενός. Τα προβλήματα αυτά είναι προβλήματα δικά μας, δεν είναι όμως προβλήματα των άλλων. Οσο επιμένουμε σ' αυτή την τακτική θα βλέπουμε την Τουρκία να ενισχύει τη θέση της και από τη στιγμή που οι διμερείς διαφορές παραμένουν ανεπίλυτες, η αναβάθμισή της μπορεί να είναι εις βάρος μας όταν έρθει η ώρα των λύσεων.
Στο μεταξύ εμείς θα συνεχίσουμε να κινούμαστε λες και είμαστε το κέντρο του κόσμου, διερωτώμενοι γιατί ουδείς αναγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα (η οποία υπάρχει όμως μόνο στο μυαλό μας) και γιατί ουδείς μας βοηθάει, αγνοώντας ότι η εξωτερική πολιτική ασκείται με βάση συμφέροντα κι όχι συμπάθειες.